De toekomst van de detailhandel richting 2045

Samenvatting van de presentatie van Peter van Heerde (Retail Expert Rabobank) tijdens Optimaal Digitaal op 30 oktober 2025.

Peter van Heerde is Retail Expert bij de Rabobank. Hij neemt ons in een heel hoog tempo mee in 40 jaar retail, waarin hij eerst 20 jaar terugkijkt en vervolgens 20 jaar vooruit. Gedeeld worden de grootste disrupties, Rabobank’s sectorvisie op de toekomst van de detailhandel richting 2045 en de vijf belangrijke transitiepaden op weg daar naartoe.

Peter, die veertien jaar bij de Rabobank werkt en verantwoordelijk is voor de visie en strategie op de food- en nonfoodsector, deelt persoonlijke ervaringen vanuit de detailhandel. Met een achtergrond die begon in een schoenenwinkel twintig jaar geleden, waar tevredenheid van de klant met een goed paar schoenen centraal stond, benadrukt hij dat die tijd fundamenteel is veranderd. Klanten kochten toen niet om thuis te passen en terug te sturen. Na de schoenenwinkel stapte de spreker over naar de kledingdetailhandel, een tijdperk dat mogelijk de piek van de fysieke detailhandel markeerde, met koopavonden als een feest.

Online verkoop de toekomst?

De verandering was echter al ingezet. Als pionier wordt Olaf Zwijnenburg genoemd, die al in 1998 begon met de online verkoop van spijkerbroeken en voorspelde dat dit de toekomst zou worden.

Statistieken tonen aan dat 22% van de bestedingen (omzet) in de totale detailhandel (food en nonfood) online plaatsvindt. Het online aandeel van voedsel is relatief klein; meer dan 90% van de food-omzet vindt plaats in de supermarkt. Dit betekent dat het online aandeel van nonfood veel groter is. De impact op de fysieke winkelstraat is aanzienlijk: in de afgelopen vijftien jaar is 30% van de nonfoodwinkels verdwenen (ruim 25.000 winkels), tegenover slechts 6% in de foodsector. De grootste dalingen werden gezien in sectoren zoals Mode (31% daling), Schoenen en Lederwaren (49% daling), Sport, Spel en Hobby (50% daling), en Bruin- en Witgoed (54% daling, waarbij ketens als Scheer & Foppen en BCC zijn verdwenen).

Complete fundamentele verandering van de topsport die retail heet

De verschuiving is geen strijd tussen de stenen winkel en online, maar een complete fundamentele verandering van de topsport die retail heet. Hoewel er een kleine daling was na een piek in online verkopen, houdt de online markt stand. Met ongeveer 40% van de nonfood-omzet uit de winkelstraat verdwenen, is de overblijvende taart te klein om alle winkels te bedienen.

De digitalisering gaat snel, waarbij de zoektocht verschuift van zoeken naar converseren op basis van behoeften. AI helpt bij het maken van keuzes. Voorbeelden hiervan zijn Coolblue’s Catherine, die klanten begeleidt bij de aankoop van bijvoorbeeld een MacBook. Grote partijen spelen hierop in, zoals Etsy die een samenwerking heeft met ChatGPT, waardoor klanten binnen de chat-omgeving kunnen zoeken, kiezen en afrekenen. Shopify kondigde een vergelijkbare samenwerking met ChatGPT aan, waardoor miljoenen webshops via deze AI-omgeving bereikbaar en afrekenbaar worden.

Een flexibel waardewiel

De traditionele waardeketen (producent, groothandel, retail, consument) is omvergeworpen naar een flexibel waardewiel. Dit wordt versterkt door de opkomst van Chinese platforms (Shein, Temu, AliExpress), die fabrieken in China in staat stellen rechtstreeks aan Nederlandse consumenten te verkopen. Zelfs e-commerce giganten stappen de fysieke markt in: JD.com is meerderheidsaandeelhouder geworden van het moederbedrijf van Mediamarkt, waardoor zij in één klap 1100 winkels in 14 landen in Europa tot hun beschikking hebben.

De vraag of dit het einde van de winkelstraat betekent, wordt beantwoord met ‘ja en nee’. De non-food retail lijkt te stabiliseren, maar de functie van de winkelstraat moet veranderen. Retail is veel meer dan prijs en snelheid; het gaat om ontmoeten, verbinden, ervaringen, herinneringen en het prikkelen van zintuigen. Zelfs e-commerce spelers zien de toegevoegde waarde van fysieke winkels (zoals Coolblue en Mister Marvis).

Wonen, werken, recreëren, horeca en cultuur komen samen

De toekomst ligt in het stoppen met ‘winkelstraat denken’ en overgaan op ecosystemen: centrumgebieden waar wonen, werken, recreëren, horeca en cultuur samenkomen. Dit vereist nauwe samenwerking tussen gemeenten, vastgoedeigenaren en ondernemers.

Ondanks alle transities (vergrijzing, digitalisering, circulariteit), blijft prijs voor de Nederlandse consument (die koopjesjager is) de meest prominente factor. De verduurzaming zal voornamelijk gedreven worden door wetgeving, waardoor de consument in 2040 alleen nog kan kiezen tussen duurzaam of duurzaam. Dan worden factoren als prijs-kwaliteit en beleving weer de belangrijkste factoren.

Benadruk de toegevoegde waarde van het centrumgebied en de fysieke winkel

Kortom: Online heeft blijvend terrein gewonnen. Retailers moeten de toegevoegde waarde van het centrumgebied en de fysieke winkel benadrukken. Bij het gebruik van AI voor contentgeneratie is het essentieel dat deze content de juiste context bevat, zodat tools als ChatGPT, het centrumgebied zichtbaar houden in chattools.