Optimaal digitaal? Juist dan blijft de mens belangrijk

AI, data en digitalisering: tijdens Optimaal Digitaal op 8 oktober 2026 in het Munthuys in Utrecht kwamen allerlei technologische ontwikkelingen voorbij. Maar misschien was de belangrijkste boodschap van de dag verrassend eenvoudig: technologie is geen doel op zich. Het moet ervoor zorgen dat er juist méér ruimte ontstaat voor ontmoeting, aandacht en een sterke fysieke omgeving. De binnenstad van de toekomst wordt dus niet alleen slimmer, maar vooral menselijker.

Van een veranderende tijdgeest naar de praktijk

Trendanalist Christine Boland trapte de dag af met een analyse van de tijdgeest. We leven volgens haar in een periode van grote verandering, waarin oude systemen onder druk staan en nieuwe waarden zich aandienen. AI en digitalisering versnellen die ontwikkeling, terwijl tegelijkertijd het vertrouwen in grote, abstracte instituties afneemt.

Daar tegenover staat een groeiende behoefte aan wat dichtbij en vertrouwd is: de buurt, de lokale ondernemer, de werkplek en de binnenstad. Juist daar zoeken mensen ontmoeting en verbinding.

Boland vertaalde die ontwikkeling naar drie Principles of Progress: Cultivate Mattering, Embody Bioscience & Symbiosis en Infused Lightness. Oftewel: zorg dat mensen zich gezien en belangrijk voelen, benut de kracht van natuur en leefomgeving en vergeet vooral de kracht van lichtheid, humor en vriendelijkheid niet.

Een mooi voorbeeld was de Kletskassa van Jumbo: een plek waar bewust ruimte wordt gemaakt voor een praatje. Het lijkt misschien klein, maar laat goed zien waar de behoefte ligt. In een steeds digitalere wereld wordt menselijke aandacht juist waardevoller.

Digitalisering begint bij de juiste vragen

Thijs de Groot van NBTC benadrukte dat bestemmingen niet alleen moeten sturen op méér bezoekers, maar vooral op de kwaliteit van bezoek. Hoe dragen bezoekers bij aan de lokale economie, voorzieningen en leefbaarheid? Data kunnen helpen om daar betere keuzes in te maken.

Ook verandert de manier waarop bezoekers informatie zoeken. AI geeft steeds vaker rechtstreeks antwoord op vragen, zonder dat mensen doorklikken naar een website. Actuele, goed vindbare digitale informatie wordt daarom steeds belangrijker.

Van data naar concrete actie

Marleen Strien van DNWS liet zien dat data in het centrummanagement helemaal niet saai of ingewikkeld hoeft te zijn. Het is juist een praktisch hulpmiddel om resultaatgericht te werken. Begin met een helder doel en bepaal met behulp van de OGSM-methodiek en het DataKompas welke KPI’s je nodig hebt om te meten of je op de goede weg bent.

Er zijn verschillende manieren om bijvoorbeeld bezoekersaantallen. Maar cijfers vertellen niet het hele verhaal. Het is belangrijk om te weten wat een databron precies meet en de uitkomsten te combineren met je eigen ervaring en gevoel voor het gebied.

Het advies: begin klein, stel kritische vragen aan je data en vertaal inzichten naar concrete acties. Zo wordt data geen doel op zich, maar een hulpmiddel om gerichter te werken aan een levendige binnenstad.

Eerst je verhaal, dan je tools

Dat sluit aan bij het verhaal van Martine van Dommele, die inzichten deelde uit het digitaliseringsprogramma in de binnenstad van Tilburg. Ondernemers lopen niet zozeer vast op digitalisering zelf, maar vooral op het grote aanbod aan mogelijkheden. Welke kanalen gebruik je en waar investeer je je tijd in?

Haar belangrijkste les: keuzes worden pas logisch als je concept helder is. Wie ben je, voor wie ben je er en wat maakt je bijzonder?

Data laten zien wat er gebeurt, maar gesprekken met ondernemers en bezoekers helpen begrijpen waarom. Een dashboard kan een daling van het bezoekersaantal tonen; de straat op gaan helpt ontdekken wat daarachter zit.

AI als assistent, niet als vervanger

Pablo van den Berg van Trojan Monkeys liet zien hoe AI de menselijke dienstverlening kan versterken. Voor TUI ontwikkelde zijn team onder meer Lisa, een digitale assistent die klanten in de winkel alvast naar hun reiswensen vraagt. Daardoor heeft de medewerker meer tijd voor persoonlijk advies.

Markus Konings van Sandenburg Experiences gelooft niet in méér technologie in winkels, maar in technologie die op de juiste plek waarde toevoegt. Markus Konings liet zien hoe retailers fysieke winkels relevanter en succesvoller maken door digitale integratie te combineren met sterke beleving.

Lars Vermeulen van Wereldhave liet vervolgens zien hoe winkelcentra zich kunnen ontwikkelen tot mediaplatforms. Door fysieke schermen te combineren met online kanalen en een eigen achterban, kunnen centrumgebieden aantrekkelijker worden voor merken en lokale ondernemers. Ook leegstaande panden bieden kansen voor pop-ups en initiatieven van lokale makers.

Ondernemers in beweging krijgen

Hoe help je ondernemers om met digitalisering aan de slag te gaan? Mariëtte Lam-van Bruchem van de gemeente IJsselstein en Manon de Lijster van AI4U lieten zien hoe belangrijk praktische ondersteuning is. Geen theoretische verhalen over AI, maar samen met ondernemers aan de slag met hun eigen vragen en toepassingen.

Gemeenten en ondernemersorganisaties kunnen daarin een verbindende rol spelen door ondernemers te koppelen aan kennis, onderwijs en regionale partners.

Goede ideeën vragen om blijvende organisatie

De afsluitende boodschap van René Hendriks bracht veel van de verhalen samen. Digitalisering draait uiteindelijk niet alleen om technologie, maar vooral om mensen die ermee aan de slag gaan.

Hendriks waarschuwde voor de zogenoemde zaagtandcurve: een initiatief begint enthousiast, krijgt energie en misschien subsidie, maar zakt weer in zodra de kartrekker vertrekt of de financiering stopt.

Duurzame verandering vraagt daarom om drie dingen: een vaste rol, een vast ritme en eigen inkomsten. Een goed idee of een slimme digitale tool is mooi, maar zonder structurele organisatie blijft het vaak bij een tijdelijk project.

Digitaal als middel, niet als doel

De presentaties lieten zien dat digitalisering en menselijke verbinding elkaar juist kunnen versterken. Hoe slimmer de technologie op de achtergrond werkt, hoe meer ruimte er aan de voorkant ontstaat voor ontmoeting, advies, verrassing en persoonlijk contact.

Voor DNWS is dat misschien wel de belangrijkste les van Optimaal Digitaal 2026. De toekomst van de binnenstad draait niet om de vraag hoe digitaal we kunnen worden, maar om de vraag:

Hoe zetten we digitale middelen zo in dat onze binnensteden juist menselijker, aantrekkelijker en relevanter worden?

Want uiteindelijk blijft ook in een wereld vol AI gelden: de beste technologie is misschien wel de technologie die ervoor zorgt dat mensen elkaar weer écht ontmoeten.