Wat Nederland kan leren van België?

In België zijn de afgelopen jaren verschillende innovatieve projecten opgezet die leegstand ombuigen tot kansen voor ondernemers, bewoners en eigenaars. In Brugge, Kortrijk en Mechelen wordt creatief omgegaan met tijdelijke invullingen, flexibele contracten en slimme samenwerkingen. Deze inspirerende voorbeelden laten zien hoe creativiteit en maatwerk leiden tot structurele oplossingen voor een complex probleem. Dit geeft interessante inzichten voor Nederlandse binnensteden.

Modulair – Brugge

Wat is het?

Het innovatieve platform Modulair organiseert matchmaking tussen leegstaande ruimtes en potentiële gebruikers, het is een soort ‘tinder’ voor leegstaande panden en startende ondernemers. Aan het project Modulair zijn ook drie plug & play ruimtes gekoppeld voor starters, creatieve makers en webshops die hun concept willen uittesten in een fysieke winkel. 

Ondernemers kunnen met minimale opstartkosten direct aan de slag in volledig instapklaar ingerichte modules. Daarbij horen standaardvoorzieningen zoals nutsvoorzieningen, verzekering voor inboedel, vergunningen voor verkoop, ondersteuning vanuit een professioneel netwerk en promotie via communicatiekanalen. Regelmatig bestickert Modulair leegstaande etalages op een creatieve wijze om leegstand te maskeren en Modulair zichtbaar te maken.

Hoe werkt de financiering?

Het project is opgezet in het kader van Vlaamse stadsvernieuwingssubsidies. Stad Brugge ontving hiervoor een subsidie van €380.062 van Vlaanderen. 

Effect & resultaten

Sinds de lancering zijn er ruim 273 meldingen van ruimtezoekenden én aanbieders binnengekomen, waarvan 103 succesvolle matches. 65 % zijn tijdelijke invullingen. Voorbeelden van invullingen zijn een kringwinkel en Lazoulli (handgemaakte schoenen), die nu overweegt vast te blijven zitten. Daarnaast zijn meerdere modules momenteel volledig bezet en krijgt de winkelstraat duidelijk meer dynamiek en aantrekkingskracht voor investeerders, retailers en shoppers. Meer weten? Kijk op de website www.modulair.be

Kortrijk Zaait

Wat is het?

Via Kortrijk Zaait wil Kortrijk van commerciële leegstand een opportuniteit maken voor (startende, jonge) ondernemers. Bepaalde leegstaande panden, bieden ze – in samenwerking met eigenaars – aan tegen uitzonderlijke voorwaarden: een sterk verlaagde huurprijs en een huurcontract van korte duur van 6 maand tot max 1 jaar. In ruil krijgen pandeigenaren een vrijstelling van leegstandsbelasting voor één jaar. De prijzen van Kortrijk Zaait zijn vastgelegd aan de hand van de winkelvloeroppervlakte van het pand, locatie en duur van het gebruik. Op die manier kan een ondernemer laagdrempelig starten. In principe is het zo dat men – samen met de eigenaar – hoopt dat de test slaagt en de ondernemer een reguliere huurovereenkomst afsluit met de eigenaar, aan meer marktconforme prijzen.

Effect & resultaten

Sinds de start in 2014 zijn 121 unieke panden opgenomen; ongeveer 75 % daarvan vond opnieuw gebruik (ofwel verlengd via Zaait, of via reguliere vastgoedkanalen), en 43 ondernemers bleven na testperiode in hun pand, 9 testperiodes zijn momenteel lopende.

Bij verdere vragen over dit project of interesse om in Kortrijk te starten, contacteer acquisitiemanager Kjell Braem via onderneeminkortrijk@kortrijk.be

COMMERCE! – Eerste grensoverschrijdende pop-up locatie beschikbaar in Kortrijk

Wat is het?

Binnen het Interreg-project COMMERCE! (samenwerking tussen Vlaanderen, Wallonië en Noord-Frankrijk) krijgen ondernemers de mogelijkheid om hun winkelconcept te testen in een andere regio. In Kortrijk wordt een pop-up winkel van 55 m² aangeboden op een A-locatie inclusief huur, internet en nutsvoorzieningen – gratis voor maximaal twee maanden per jaar, met een borg en eigen verzekering als voorwaarde.

Daarnaast worden ondernemers in de drie regio’s via COMMERCE! ondersteund met retail scans, coaching en grensoverschrijdende retailtours en inspiratiesessies. De partnersteden zetten in op kernversterking met de ontwikkeling van een tool om aantrekkelijkheid te meten, placemaking projecten, initiatieven om de aantrekkelijkheid van winkelbuurten na openingstijd te vergroten, enz.

Hoe werkt de financiering?

Het project loopt van 1 juli 2024 tot 30 juni 2028, met een totaalbudget van ca. €4,25 miljoen. Hiervan is €2,549 miljoen EFRO-subsidie (fonds van de EU), aangevuld met provinciale en gemeentelijke cofinanciering. Voor Kortrijk is specifiek €255.000 gereserveerd, waarvan €153.000 EFRO-subsidie en €25.500 via de provincie.

Mest – Mechelen

Wat is het?

Mest (Mechelse Voedingsbodem voor Starters) is een initiatief dat leegstaande panden tijdelijk ter beschikking stelt aan jonge ondernemers. Starters mogen tegen verminderde voorwaarden een ‘proeftuin’ opzetten om hun concept te testen, mét coaching, evenementen, netwerk en zichtbaarheid. Eigenaren krijgen in ruil één jaar vrijstelling van leegstandsheffing. Bij een effectieve invulling van 3 maanden in het kernwinkelgebied vervalt dan hun leegstandsheffing.

Hoe werkt de financiering?

Mest werkt autonoom. De huurgelden zijn hun enige bron van inkomsten. Dankzij gemeentelijke samenwerking en steun van ondernemersnetwerken heeft Mest veel starters ondersteund. Eén jaar na de start waren 98 aanvragen ontvangen; inmiddels zijn tientallen pop-up initiatieven gerealiseerd, waaronder in lang leegstaande panden. Mest krijgt waardering als inspirerend voorbeeld van stadsvernieuwing en startersondersteuning. 

Effect & resultaten

In tien jaar tijd hebben meer dan 60 starters via Mest een vaste vestiging kunnen realiseren. Deelnemers vertellen dat ze zonder dit initiatief niet durfden te beginnen.

Conclusie: wat Nederland kan leren

Deze vier Belgische initiatieven tonen aan hoe leegstand getransformeerd kan worden tot kansen voor starters, lokale ondernemers en het stadscentrum. Wat Nederland hiervan kan leren:

• Leegstandsheffing als kans: In België blijkt de koppeling van leegstandsheffing aan tijdelijke invulling een effectieve prikkel voor eigenaren. In Nederland wordt deze heffing nog nauwelijks toegepast, terwijl het juist een instrument kan zijn om beweging in de vastgoedmarkt te krijgen.
• Flexibiliteit loont: Flexibele huurconstructies, zoals korte contracten en tijdelijke invulling, verlagen de drempel voor starters.
• Publiek-private samenwerking werkt: combinatie van gemeentelijk beleid, subsidies en private partijen levert dynamiek in leegstandaanpak.
• Meer dan ruimte alleen: coaching, netwerken en promotie zorgen ervoor dat initiatieven een duurzame kans krijgen.
  

Inspiratie genoeg voor Nederlandse centra: met creatieve tijdelijke invulling, partnerschap én slim beleid kun je leegstand transformeren in bloeiend ondernemerschap.

Voor meer informatie kun je contact opnemen met Patrick Hermie van KERNpunt. Zij zijn onze Belgische kennispartner.