Unieke samenwerking tussen overheid en marktpartijen bij grensoverstijgend koopstromenonderzoek Limburg

Na een grondig voorbereidingstraject met de Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg en vele marktpartijen maakten MKB-Limburg en Centrum Platform Limburg onlangs met trots bekend dat het nieuwe Koopstromenonderzoek Limburg per 15 september jl. van start is gegaan. Wij spraken Eric Reubsaet (namens MKB-Limburg Projectleider Koopstromenonderzoek Limburg 2026), Sjoerd van Heijster (o.a. centrummanager en Voorzitter Centrum Platform Limburg) en Robin van Lieshout (projectleider van DNWS-kennispartner Movares) over het nieuwe koopstromenonderzoek en de unieke samenwerking.

Winkelgebieden verder ontwikkelen

Het is inmiddels 7 jaar geleden dat het laatste koopstromenonderzoek is verricht. Het KSOL 2026 biedt niet alleen waardevolle inzichten voor gemeenten, ondernemerscollectieven en centrummanagementorganisaties, maar ook voor individuele ondernemers in de retail en horeca en voor vastgoedpartijen. Beslissingen over investeringen in nieuwvestiging, verbouwing en/of functiewijziging kunnen hiermee worden ondersteund.

“Voor alle partijen die op verschillende manieren met winkelgebieden bezig zijn is het belangrijk om te kunnen beschikken over actuele data over het bezoek- en koopgedrag van de bevolking en tevens over de meningen van de burgers over de winkelgebieden die ze bezoeken, of het nou gaat om boodschappen doen, recreatief winkelen, doelgerichte aankopen doen of het bezoeken van horeca. Aan de hand van die data kunnen de winkelgebieden op onderbouwde wijze verder ontwikkeld worden om tegemoet te komen aan de wensen van de bezoekers, aldus Reubsaet.

Specifiek voor gemeenten geldt dat het KSOL 2026 de visie- en beleidsontwikkeling voor winkelgebieden ondersteunt. Daarmee worden de juiste keuzes in gebiedsontwikkelingen en transformatietrajecten bepaald. Maar ook ten behoeve van het mobiliteitsbeleid levert het onderzoek waardevolle informatie op. Ondernemerscollectieven en centrummanagementorganisaties kunnen gerichter investeren in zaken als evenementen, promotionele activiteiten, gezamenlijke marketing en de aankleding van de winkelgebieden.

Sjoerd van Heijster geeft aan dat Centrum Platform Limburg de afgelopen jaren steeds opnieuw het belang van actuele koopstroomdata heeft benadrukt. “Het vorige onderzoek dateerde alweer uit 2019. Samen met MKB-Limburg, KHN Limburg en Lokaal Retailbelang hebben we daarom flink gelobbyd bij gemeenten, provincie en marktpartijen. CPL was daarmee vooral aanjager en verbinder. Mooi om te zien dat die vasthoudendheid nu resultaat heeft: het onderzoek is gestart en vrijwel alle Limburgse gemeenten, de provincie en zo’n 40 marktpartijen doen mee.”

Provincie- en landsgrensoverschrijdend onderzoek

Tevens wordt met dit onderzoek zichtbaar hoe het koop- en bezoekgedrag zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Het onderzoek is niet alleen grootschalig, maar ook provincie- en landsgrensoverstijgend. Naast de steekproef van ongeveer 200.000 huishoudens in Limburg krijgen ook inwoners van de provincie Noord-Brabant en de aangrenzende gebieden in Duitsland en België een uitgebreide vragenlijst voorgelegd.

“Actuele data en kennis over het koop- en bezoekgedrag van de bevolking in Limburg, Brabant en de Duitse en Belgische grensgebieden zijn van groot belang voor de gemeenten, de provincie, retailers, vastgoedpartijen, centrummanagers en ondernemersorganisaties. Op basis van de uitgebreide onderzoeksresultaten kunnen al deze partijen gezamenlijk verder gaan werken aan het versterken van de winkelgebieden in de Limburgse steden en dorpen. Dat is goed voor de Limburgse economie, voor de leefbaarheid in de kernen en voor de toeristische aantrekkingskracht van onze provincie”, aldus Eric Reubsaet, Retaildeskundige en Projectleider Koopstromenonderzoek namens MKB-Limburg.

Unieke samenwerking tussen overheid en marktpartijen

Vrijwel alle Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg en een 40-tal marktpartijen – ondernemersverenigingen, centrummanagementorganisaties, retailers, vastgoedpartijen en een bank – dragen financieel bij aan het onderzoek. We kunnen dan ook spreken van een unieke publiek-private samenwerking. MKB-Limburg is penvoerder van het onderzoek en tevens projectleider.

“Voor de eerste keer in het bestaan van de (inter-)provinciale koopstromenonderzoeken hebben overheden en marktpartijen in gezamenlijkheid het koopstromenonderzoek opgepakt, ook wat betreft de financiering ervan. De marktpartijen bestaan uit ondernemers- en centrummanagementorganisaties, individuele retailers en horecaondernemers, vastgoedpartijen en het bankwezen. Vrijwel alle Limburgse gemeenten doen mee en ook de Provincie Limburg neemt eenderde deel van de totale kosten voor zijn rekening. Hiermee wordt het belang van dit koopstromenonderzoek voor alle partijen die werken aan de toekomstbestendigheid van de Limburgse winkelgebieden ook daadwerkelijk bekrachtigd en biedt het tevens een goede basis voor de verdere samenwerking van alle partijen op het lokale niveau”, aldus Eric Reubsaet.

De uitvoering is in handen van de bureaus Ipsos I&O en DNWS-kennispartner Movares. Ipsos doet het veldwerk en Movares zal vooral de lead pakken bij de analyse, duiding en rapportage. Een begeleidingscommissie bestaande uit gemeentelijke vertegenwoordigers en een vertegenwoordiging namens de marktpartijen ziet toe op de voortgang en denkt inhoudelijk mee.

Robin van Lieshout, projectleider Movares benadrukt tevens de unieke samenwerking tussen overheid en marktpartijen: “De samenwerking is uniek omdat bijvoorbeeld in de Randstad de provincies het onderzoek betalen. Nu gemeenten en (in Limburg) MKB-bedrijven het grootste deel van de kosten betalen, zijn die ook actiever betrokken. Alle ideeën die van onderop komen maken het onderzoek alleen maar sterker. Ondanks dat de vragenlijst inmiddels al vele jaren succesvol wordt toegepast, vindt bij elke KSO-editie toch weer een verbeterslag plaats. Ook dit jaar is er met alle input vanuit gemeenten en MKB-ers veel aangescherpt en aangevuld. Denk aan meer mogelijkheden voor de respondent om een ‘open antwoord’ te geven, specifieke vragen over gebruik van terrassen en aandacht voor speciale doelgroepen zoals arbeidsmigranten en toeristen. We enquêteren ook in een groot randgebied (zie www.koopstromen.nl) Het KSO Limburg en KSO Noord-Brabant lopen parallel en zijn één onderzoeksgebied. Wij spreken daardoor ook wel van het KSO Zuid-Nederland. Uiteindelijk is het met enkele kartrekkende gemeenten/regio’s gelukt om het Brabantse deel volledig via alle gemeenten te financieren. Dit geeft ook een signaal af van de behoefte en urgentie van het onderzoek. En de daadkracht van de gemeenten.”

“Samen bouwen aan één gezamenlijke kennisbasis voor Limburg”

Wat het onderzoek volgens Sjoerd van Heijster (centrummanager en Voorzitter Centrum Platform Limburg) zo uniek maakt is het feit dat het echt samen gedaan wordt. “Gemeenten, provincie, ondernemersorganisaties, centrummanagementorganisaties, retailers, vastgoedpartijen en andere marktpartijen hebben allemaal een belang bij dezelfde actuele data. En ze doen ook allemaal mee, zowel inhoudelijk als financieel. Dat maakt het veel meer dan een onderzoek van alleen de overheid. We bouwen eigenlijk samen aan één gezamenlijke kennisbasis voor Limburg. Dat vind ik sterk. Juist omdat iedereen straks vanuit zijn eigen rol met dezelfde feiten aan de slag kan.“

Resultaten onderzoek van belang voor Limburgse winkelgebieden

Alle betrokken partijen hebben één gezamenlijk belang: Aantrekkelijke, toekomstbestendige binnensteden, dorps- en wijkcentra en grootschalige retailclusters. Zij dragen in hoge mate bij aan de Limburgse economie, de leefbaarheid van alle Limburgse kernen en de toeristische aantrekkingskracht van Limburg. Actuele en betrouwbare kennis over het koop- en bezoekgedrag is juist daarom van groot belang. Gemeenten, provincie, ondernemers, vastgoedpartijen en centrummanagers moeten gezamenlijk verder werken aan de toekomst van de Limburgse winkelgebieden. Elke partij heeft daarbij zijn eigen verantwoordelijkheden en mogelijkheden. Door gezamenlijk te investeren in het Koopstromenonderzoek Limburg ontstaat een omvangrijke kennisbasis voor alle betrokken partijen om tevens gezamenlijk verder te bouwen aan het versterken van deze winkelgebieden. De resultaten zullen in maart 2027 openbaar worden gemaakt tijdens een symposium en via een speciaal te ontwikkelen website.

Uitkomsten écht interessant als we verbanden onderzoeken

Wat betreft de uitkomsten durft Eric nog niets te voorspellen.“De Provincie Limburg is en blijft toch een aparte eend in de bijt als provincie met de langste landsgrens aan niet één, maar twee andere landen. En juist dat grensoverstijgende koopgedrag over en weer is een uiterst actueel thema wat nadrukkelijk in dit onderzoek uitgelicht zal worden, zeker gezien het feit dat ook de bevolking in een ruim grensgebied in Duitsland en België zal worden bevraagd.”

Robin van Lieshout: “De uitkomsten worden pas écht interessant als we bepaalde kruisingen maken en verbanden onderzoeken. De KSO-data is een goudmijn aan informatie, waarin we elk jaar keuzes moeten maken in wat we wel en niet analyseren en rapporteren. Met de sterke betrokkenheid vanuit Limburg en Brabant gaan we dit jaar nog meer specifieke thema’s behandelen. Denk aan de ontwikkeling van grensoverstijgende koopstromen, het belang van veiligheid, verschuiving van mobiliteit in relatie tot economie en het belang van de horeca ten opzichte van de detailhandel.”

Centrummanager Sjoerd van Heijster is vooral benieuwd naar de vraag waar mensen tegenwoordig hun geld daadwerkelijk uitgeven. En vooral: waarom kiezen ze voor een bepaald centrum? “Ik verwacht dat we soms verrast worden door de werkelijke koopstromen. We denken vaak te weten waar onze klanten vandaan komen en waarom ze ergens komen. Straks hebben we daar eindelijk weer actuele data voor. Ik ben ook benieuwd wat er sinds 2019 écht veranderd is. Dat kan best tot nieuwe inzichten én nieuwe discussies leiden.”